Bijna elk plattelandshuishouden in Georgië maakt zijn eigen wijn, elke maaltijd van enige betekenis draait om een reeks toosten, en het woord voor wijnkelder, marani, staat in vrijwel elk dorp op een gebouw. Voor bezoekers is dat aantrekkelijk en tegelijk verwarrend, want de smaak van Georgische wijn wijkt fors af van wat je in Nederland gewend bent en de druivennamen zeggen niemand iets. Hieronder waar de wijn vandaan komt, hoe hij wordt gemaakt, welke namen je moet onthouden en waar je hem het beste proeft.
De wijn van Georgië en de qvevri
Wat er precies is gevonden
Over de ouderdom van de Georgische wijn wordt veel beweerd, en niet alles daarvan houdt stand. Wat wel vaststaat: bij Gadachrili Gora en Shulaveris Gora, ongeveer vijftig kilometer ten zuiden van Tbilisi, vonden archeologen in acht grote aardewerken voorraadpotten chemische sporen van druivenwijn, waaronder wijnsteenzuur, dat als de chemische vingerafdruk van de druif geldt. De vondst dateert uit ongeveer 6000 tot 5800 voor Christus. De onderzoekers publiceerden hun bevindingen in 2017 in het tijdschrift PNAS en noemden dit het vroegst bekende bewijs van wijnbereiding uit de Europese wijndruif ter wereld. Dat is iets anders dan de bewering dat er nergens anders eerder wijn is gemaakt, want dat valt niet te bewijzen.
De qvevri
De methode die bij die potten hoort, wordt in Georgië nog altijd gebruikt. Een qvevri is een eivormige aardewerken pot zonder oren, die van twintig liter tot tienduizend liter kan gaan maar meestal rond de achthonderd liter zit. Hij wordt tot aan de hals ingegraven in de grond of in de vloer van de wijnkelder, waardoor de temperatuur vanzelf constant blijft. De geperste druiven gaan er met schil, steel en pit in, de pot wordt met een houten deksel afgesloten en met aarde verzegeld, en pas na minstens vijf tot zes maanden weer geopend. UNESCO plaatste de methode in 2013 op de representatieve lijst van immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid.
Waarom Georgische witte wijn oranje is
Het gevolg van die methode is de wijnstijl waar Georgië internationaal om bekend staat. Doordat witte druiven maandenlang op hun eigen schillen blijven staan, trekken kleur, tannine en structuur in de wijn. Het resultaat is amberkleurig tot oranje, heeft de stevigheid van een rode wijn en de aroma’s van een witte, en smaakt naar gedroogd geel fruit, walnoot en thee. Voor wie gewend is aan koele, frisse witte wijn is dat in eerste instantie een schok. Amberwijn is wel het meest onderscheidende wat je hier kunt drinken, en het is bovendien wat internationale wijnmakers de afgelopen jaren in Georgië zijn komen halen.
De druiven die je moet kennen
Georgië telt honderden inheemse druivenrassen, officiële Georgische bronnen spreken van ruim vijfhonderd, waarvan er ongeveer veertig commercieel worden verbouwd. Vier namen volstaan om te beginnen. Saperavi is de belangrijkste rode druif en een zeldzaam geval van een ras waarvan ook het vruchtvlees rood is, wat inktzwarte wijnen oplevert met donkere bessen, drop en kruiden. Rkatsiteli is de belangrijkste witte, fris en zuur, met groene appel en kweepeer. Mtsvane, wat groen betekent, geeft perzik en bloesem en wordt vaak met rkatsiteli geblend. Kisi levert uit de qvevri rijpe peer, tabak en walnoot op. In het westen kom je daarnaast tsolikouri en chinuri tegen.
De namen op het etiket
Verwarrend voor beginners is dat Georgische wijnen vaak niet naar de druif maar naar de streek zijn genoemd. Georgië had in april 2025 dertig beschermde oorsprongsbenamingen, en vier daarvan kom je overal tegen. Mukuzani is een droge rode van honderd procent saperavi uit Kacheti en geldt als de klassieke Georgische rode. Tsinandali is de droge witte, een blend van rkatsiteli en mtsvane. Kindzmarauli is een van nature halfzoete rode uit Kvareli, donker en fluweelachtig, en veruit de bekendste Georgische wijn in de voormalige Sovjet-Unie. Khvanchkara komt uit Racha in het westen, is eveneens halfzoet en wordt gemaakt van aleksandrouli en mujuretuli. Halfzoet betekent hier niet zoet als dessertwijn.
Kacheti, de wijnstreek
Verreweg het meeste wordt gemaakt in Kacheti, de brede vallei in het oosten tussen de Kaukasus en de heuvels van de Alazani. Telavi is de praktische uitvalsbasis, met de meeste wijndomeinen op korte afstand. Sighnaghi is het toeristische stadje op de heuvelrug, met een stadsmuur, uitzicht over de vallei en een dichtheid aan wijnproeverijen die je verder nergens vindt. Kvareli is de plaats achter kindzmarauli. Een dag met een chauffeur is hier de gangbare oplossing, want proeven en rijden gaan niet samen. Meer over de streek staat bij steden en dorpen in Georgië.
Grote domeinen of kleine marani
Je kunt in Kacheti twee kanten op. De grote domeinen hebben een ontvangstruimte, vaste rondleidingen, een restaurant en soms een hotel, en zijn online te reserveren; dat werkt goed als je weinig tijd hebt of geen vervoer wilt regelen. De andere kant is de kleine familiekelder, waar de wijnmaker zelf de deksel van de qvevri haalt en er brood, kaas en walnoten bij komen. Daar hangt geen prijskaartje aan een proeverij zoals in Frankrijk, en de kans is groot dat er getoost gaat worden. Reken er in dat geval op dat je langer blijft dan gepland.
Chacha
Wat er na het persen aan schillen en pitten overblijft, wordt gestookt tot chacha, een heldere druivenbrandewijn die je het beste met grappa kunt vergelijken. Commercieel gebotteld is dat veertig procent alcohol, maar huisgestookte chacha op het platteland kan tot vijfentachtig procent bereiken. Er bestaan versies op smaak gebracht met mandarijn, vijg, moerbei of dragon. Chacha was in december 2011 het eerste Georgische product met een geregistreerde geografische aanduiding, nog voor de wijn. In een marani wordt het aan het einde van een proeverij aangeboden, in kleine glazen.
Wijn kopen en meenemen
Wijn is in Georgië goedkoop. Een fles standaardwijn in de supermarkt kost een paar euro, en een goede fles van een klein domein blijft meestal ver onder wat je in Nederland voor iets vergelijkbaars betaalt. Amberwijn uit qvevri is het interessantst om mee te nemen, want die is in Nederland lastig en duur te krijgen. Denk aan de bagageregels van je luchtvaartmaatschappij en aan de douanevrijstelling, want Georgië ligt buiten de Europese Unie. Op handig om te weten staat meer over grenzen en invoer, en bij eten en drinken in Georgië waar de wijn bij hoort.
Veelgestelde vragen over de Georgische wijn
-
Komt de oudste wijn ter wereld uit Georgië?
Dat kun je niet bewijzen, want er is alleen bewijs van wat gevonden is. Wel staat vast dat bij Gadachrili Gora en Shulaveris Gora chemische sporen van druivenwijn zijn aangetroffen uit ongeveer 6000 tot 5800 voor Christus. Volgens de onderzoekers, die in 2017 in PNAS publiceerden, is dat het vroegst bekende bewijs van wijnbereiding uit de Europese wijndruif.
-
Wat is een qvevri?
Een eivormige aardewerken pot zonder oren, die tot aan de hals in de grond wordt gegraven. De geperste druiven gaan er met schil, steel en pit in, de pot wordt verzegeld met aarde en pas na minstens vijf tot zes maanden weer geopend. De methode staat sinds 2013 op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed.
-
Wat is amberwijn?
Witte wijn die maandenlang op de eigen druivenschillen heeft gestaan, waardoor kleur, tannine en structuur in de wijn trekken. Het resultaat is amberkleurig tot oranje, heeft de stevigheid van rode wijn en smaakt naar gedroogd geel fruit, walnoot en thee.
-
Welke Georgische druiven moet je kennen?
Saperavi is de belangrijkste rode, een zeldzaam ras waarvan ook het vruchtvlees rood is. Rkatsiteli is de belangrijkste witte, fris en zuur. Mtsvane geeft perzik en bloesem en wordt vaak met rkatsiteli geblend, en kisi levert uit de qvevri rijpe peer en walnoot op.
-
Wat betekent Kindzmarauli of Mukuzani op het etiket?
Dat zijn streeknamen, geen druivennamen. Mukuzani is een droge rode van honderd procent saperavi, Tsinandali een droge witte blend, en Kindzmarauli en Khvanchkara zijn van nature halfzoete rode wijnen. Georgië had in april 2025 dertig beschermde oorsprongsbenamingen.
-
Waar proef je wijn in Georgië?
In Kacheti, de vallei in het oosten. Telavi is de praktische uitvalsbasis, Sighnaghi het toeristische stadje met de meeste proeverijen en Kvareli de plaats achter kindzmarauli. Regel een chauffeur voor de dag, want proeven en rijden gaan niet samen.
-
Hoeveel druivenrassen heeft Georgië?
Officiële Georgische bronnen spreken van ruim vijfhonderd inheemse rassen, maar er is geen openbaar overzicht dat één getal vaststelt. Wat consistent is over bronnen: ongeveer veertig rassen worden commercieel verbouwd.